เกร็ดความรู้เกี่ยวกับเศาะฮาบะฮ์
โดย รอมฎอน พวงผกา
การทราบถึงความเป็นเศาะฮาบะฮ์
การที่เราจะทราบหรือรู้จักว่าบุคคลใดคือเศาะฮาบะฮ์นั้น ท่านดร.มะห์มูด อัฏเฏาะห์ฮาน [1] ได้ให้คำนิยามเอาไว้ว่า จะรู้จักเศาะฮาบะฮ์ได้ด้วยหนึ่งในห้าประการดังต่อไปนี้
1. อัตตะวาตุร : รายงานติดต่อกันมาอย่างต่อเนื่องด้วยผู้คนจำนวนมาก เช่น ท่านอะบูบักรฺ อัศศิกดิก ท่านอุมัร อิบนุ คอฏฏอบ และที่เหลือจากสิบท่านที่ท่านนะบีย์แจ้งข่าวดีเกี่ยวกับสวรรค์
2. เป็นที่ล่ำลือ มีชื่อเสียงที่ทำให้เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลาย : เช่น ท่านฎิมาม อิบนุ ษะอ์ละบะฮ์ และท่านอุกาชะฮ์ อิบนุ มิห์ศอน
3. ผ่านการบอกเล่าของเศาะฮาบะฮ์ท่านใดท่านหนึ่ง
4. ผ่านการบอกเล่าของตาบิอีนรุ่นอาวุโส (ลูกศิษย์ของเศาะฮาบะฮ์) ที่เชื่อถือได้
5. ผ่านการบอกเล่าของตัวเองว่า เขาคือเศาะฮาบะฮ์ ถ้าหากเขาเป็นคนมีคุณธรรม (อาดิล) และคำกล่าวอ้างของเขามีความเป็นไปได้
เศาะฮาบะฮ์ที่เข้ารับอิสลามเป็นคนแรก
ดร.มะห์มูด อัฏเฏาะห์ฮาน [2] ได้แบ่งเศาะฮาบะฮ์ที่เข้ารับอิสลามตามเพศ ตามวัย ดังนี้ :
1. จากผู้ชายที่เป็นเสรีชนคนแรก : ท่านอะบูบักร์ อัศศิดดิก เราะฎิยัลลอฮุอันฮุ
2. จากเด็ก : ท่านอะลีย์ อิบนุ อะบูฏอเลบ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุ
3. จากผู้หญิง : ท่านหญิงเคาะดีญะฮ์ อุมมุมุอ์มินีน เราะฎิยัลลอฮุอันฮา
4. จากผู้เป็นบริวาร : ท่านซัยด์ อิบนุ ฮาริษะฮ์ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุ
5. จากผู้เป็นทาส : ท่านบิลาล อิบนุ เราะบาห์ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุ
รุ่นต่าง ๆ ของเศาะฮาบะฮ์
ดร. นาศิร อิบนุ อะลี อายิฎ ฮะซัน อาลุชชัยค์ [3] ได้กล่าวว่า ความจริงแล้วบรรดาเศาะฮาบะฮ์ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุม มีระดับความประเสริฐที่เหลี่ยมล้ำกัน ไม่เท่ากัน โดยมีระดับความประเสริฐเนื่องด้วยการเข้ารับอิสลามก่อนอีกคน หรือเพราะการอพยพของท่านไปยังอีกดินแดนหนึ่งเพื่อรักษาความศรัทธาที่มีต่ออิสลาม และเป็นเพราะการเข้าร่วมในสงครามหรือเหตุการณ์ที่สำคัญต่าง ๆ เช่นการให้สัตยาบันต่อท่านนะบีย์ ศอลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ซึ่งบรรดานักวิชาการได้จัดระดับความประเสริฐของบรรดาเศาะฮาบะฮ์มากถึง 12 ระดับ ดังนี้
1. กลุ่มคนที่เข้ารับอิสลามที่เมืองมักกะฮ์ เช่นท่านอะบีบักร์ ท่านอุมัร ท่านอุษมาน ท่านอะลีย์ และท่านอื่น ๆ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุม
2. ชาวดารุนนัดวะฮ์
3. ผู้ที่อพยพไปยังอัลฮะบะชะฮ์หรือเอธิโอเปียในปัจจุบัน
4. กลุ่มคนที่ให้สัตยาบันอัลอะเกาะบะฮ์ครั้งที่ 1 กับท่านนะบีย์ ศอลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม
5. กลุ่มคนที่ให้สัตยาบันอัลอะเกาะบะฮ์ครั้งที่ 2 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวอันศอร
6. กลุ่มคนแรกจากชาวมุฮาญิรีนที่ได้ไปยังท่านเราะซูลุลลอฮ์ ศอลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ณ กุบาอ์ ซึ่งพวกท่านได้สร้างมัสญิดขึ้นที่นั่น
7. กลุ่มคนที่เข้าร่วมสงครามบะดัร
8. ผู้ที่อพยพในช่วงระหว่างสงครามบะดัรและสงครามอัลฮุดัยบียะฮ์
9. กลุ่มคนที่ให้สัตยาบันอัรริฎวาน (บัยอะตุรริฎวาน)
10. ผู้ที่อพยพในช่วงระหว่างสงครามอัลฮุดัยบียะฮ์และการพิชิตเมืองมักกะฮ์ เช่น ท่านคอลิด อิบนุ อัลวะลีด ท่านอัมร์ อิบนุ อัลอาศ ท่านอะบูฮุรอยเราะฮ์ และท่านอื่น ๆ
11. กลุ่มคนที่เข้ารับอิสลามในวันแห่งการพิชิตเมืองมักกะฮ์ ซึ่งพวกเขาเป็นกลุ่มคนจากชาวกุรอยช์
12. บรรดาเด็ก ๆ ที่พบเห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ศอลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ในวันแห่งการพิชิตเมืองมักกะฮ์ ในช่วงประกอบพิธีหัจญ์อำลา (ฮัจญะตุลวิดาอ์) และในช่วงอื่น ๆ ที่ถูกถือว่าเป็นเศาะฮาบะฮ์ เช่น ท่านอัสซาอิบ อิบนุ ยะซีด ท่านอับดุลลอฮ์ อิบนุ ษะอ์ละบะฮ์ อิบนุ อะบีเศาะอีร์ ซึ่งท่านทั้งสองได้เดินไปหาท่านเราะซูลุลลอฮ์ ศอลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม และท่านนะบีย์ก็ได้ขอดุอาอ์ให้แก่ท่านทั้งสอง เช่นเดียวกันท่านอะบูอัฏฏุฟัยล์ อามิร อิบนุ วาษิละฮ์ ท่านอะบูญะฮีฟะฮ์ วะฮับ อิบนุ อับดุลลอฮ์ ก็เป็นผู้ที่เห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ศอลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ช่วงที่ท่านเฏาะวาฟและตอนที่ท่านอยู่ที่บ่อน้ำซัมซัม
ข้างต้นนี้คือ ระดับความประเสริฐของบรรดาเศาะฮาบะฮ์ที่นักวิชาการด้านฮะดีษและนักวิชาการท่านอื่น ๆ ได้ระบุไว้ แต่ท่านอัลอัลลามะฮ์ มุฮัมมัด อิบนุ ซะอัด ได้จัดระดับความประเสริฐของบรรดาเศาะฮาบะฮ์ไว้ 5 ระดับ ด้วยกันดังนี้
1. กลุ่มชนที่เข้าร่วมสงครามบะดัร
2. กลุ่มชนที่เข้ารับอิสลามในช่วงแรก ๆ ของการเผยแพร่ศาสนาอิสลาม ซึ่งบางส่วนจากพวกเขาได้อพยพไปยังอัลฮะบะชะฮ์หรือเอธิโอเปียในปัจจุบัน และผู้ที่รับอิสลามหลังจากนั้น
3. ผู้ที่เข้าร่วมสงครามอัลคอนดัก (สงครามสนามเพลาะ) และผู้ที่รับอิสลามหลังจากนั้น
4. ผู้ที่เข้ารับอิสลามในช่วงของการพิชิตเมืองมักกะฮ์ และผู้ที่รับอิสลามหลังจากนั้น
5. บรรดาเด็ก ๆ ที่ไม่ได้เข้าร่วมในสงครามจากการจำแนกรุ่นต่าง ๆ ของบรรดาเศาะฮาบะฮ์นั้น ถือว่าเป็นสิ่งที่มีความสำคัญในหลาย ๆ ด้าน เช่น ในด้านของบทบัญญัติศาสนา เรื่องของนาซิคและมันซูค การตัฟซีรอัลกุรอาน การรายงานฮะดีษ แน่นอนว่าเศาะฮาบะฮ์ในรุ่น ๆ แรกก็อาจจะมีความเข้าใจมากกว่าในรุ่นหลัง ๆ และต้องเจอกับบททดสอบมากกว่าในรุ่นหลัง ๆ
ลำดับความประเสริฐของเศาะฮาบะฮ์
ดร.มะห์มูด อัฏเฏาะห์ฮาน[4] ได้เรียงลำดับความประเสริฐของบรรดาเศาะฮาบะฮ์ คือ :เศาะฮาบะฮ์ที่ประเสริฐที่สุด คือ ท่านอบูบักร์ อัศศิกดิก ต่อจากนั้นก็ท่านอุมัร อิบนุ คอฏฏอบ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุมา ตามความเห็นพร้องต้องกันของชาวอะฮ์ลุสซุนนะฮ์ต่อมาก็คือ ท่านอุษมาน ต่อมาก็ท่านอาลี ตามทัศนะของชาวอะฮ์ลุสซุนนะฮ์ส่วนมาก ต่อจากนั้นก็คือ สิบท่านที่ได้รับแจ้งว่าเป็นชาวสวรรค์ ต่อจากนั้นก็เป็นผู้ที่ออกทำสงครามบะดัร ต่อจากนั้นก็เป็นผู้ที่ออกทำสงครามอุฮุด ต่อจากนั้นก็เป็นผู้ที่ให้สัตยาบันใต้ต้นไม้
เศาะฮาบะฮ์ที่เสียชีวิตเป็นคนสุดท้าย
ดร.มะห์มูด อัฏเฏาะหฺฮาน [5] ได้ระบุถึงเศาะฮาบะฮ์ที่เสียชีวิตเป็นท่านสุดท้ายคือ ท่านอะบู อัฏฏุฟัยล์ อามิร อิบนุ วาษิละฮ์ อัลลัยษีย์ เสียชีวิตในปี ฮ.ศ.100 ที่นครมักกะฮ์ นี่เป็นสิ่งที่กล่าวกันมากในเรื่องดังกล่าว และผู้ที่เสียชีวิตก่อนท่านอบูอัฏฏุฟัยลฺ อามิร อิบนุ วาษิละฮ์ อัลลัยษียฺ คือ ท่านอนัส อิบนุ มาลิก เสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 93 ที่บัสเราะฮ์
จำนวนของบรรดาเศาะฮาบะฮ์
ไม่มีการสำรวจอย่างละเอียดจึงจำนวนทั้งหมดของบรรดาเศาะฮาบะฮ์ แต่ทว่ามีทัศนะต่าง ๆ ของนักวิชาการและทัศนะที่เป็นที่รู้จักกันดีที่สุด คือ
1.อบูซุรอะฮ์ อัรรอซียฺ ที่ว่า : “เมื่อตอนที่ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม เสียชีวิต บุคคลที่เห็นท่าน ได้ฟังฮะดีษจากท่าน มีจำนวนเศาะฮาบะฮ์ทั้งบุรุษและสตรีมากกว่า 100,000 คน ทุกคนได้รายงานฮะดีษจากท่านหรือได้เห็นท่าน” [6]
2.มีรายงานจากอิหม่ามอัชชาฟิอียฺ เราะฮิมะฮุลลอฮ์ ได้กล่าวว่า ช่วงเวลาที่ท่านเราะซูล ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม เสียชีวิตมีเศาะฮาบะฮ์ทั้งสิ้น 60,000 คน [7]
จากทัศนะของนักวิชาการข้างต้น ทำให้เราได้ทราบในเบื้องต้นว่า จำนวนเศาะฮาบะฮ์นั้นมีจำนวนมากกว่า 100,000 คน ส่วนจำนวนที่แน่นอนนั้นไม่มีผู้ใดทราบข้อเท็จจริงได้ นอกจากอัลลอฮ์
[1] ดร.มะห์มูด อัฏเฏาะหฺฮาน , แหล่งเดิม , หน้า : 189.
[2] เล่มเดียวกัน , หน้า : 191-192.
[3] นาศิร อิบนุ อะลีย์ อาลุชชัยค์ , อะกีดะฮ์อะฮ์ลุสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ ฟิศเศาะฮาบะฮ์อัลกิรอม , ญามิอะฮ์อิสลามียะฮ์ , อัลมะดีนะฮ์มุเนาวะเราะฮ์ , พิมม์ครั้งที่ 1 , (ฮ.ศ.1430-ค.ศ.2009) , เล่มที่ 1 , หน้าที่ : 42-44.
[4] ดร.มะห์มูด อัฏเฏาะหฺฮาน , แหล่งเดิม , หน้า : 191.
[5] เล่มเดียวกัน , หน้า : 192.
[6] อิบนุ ฮะญัร อัลอัสเกาะลานีย์ , (ฮ.ศ.1431) , แหล่งเดิม , หน้าที่ : 6.
[7] อิบนุ กะษีร , อัลบิดายะฮ์วันนิฮายะฮ์ , ดารุลกุตุบุลอิลมียะฮ์ , เบรุต , (ค.ศ.2009) , เล่มที่ : 5 , หน้า : 378.